การวิเคราะห์ระบบเศรษฐกิจมหภาค

บทนี้มีน้ำหนักในข้อสอบน้อย แต่ทิ้งไม่ได้

วิธีอ่าน

บท 1 ไม่มีกราฟให้กดเดินรอบ เป็นบทนิยามกับการวัด อ่านรอบเดียวให้จบ แล้วเก็บสองอย่างข้างล่างนี้ไว้ใช้ตลอดเทอม ที่เหลือใช้ชีตสรุปทวนก่อนสอบพอ

สองอย่างที่ต้องติดมือไปจากบทนี้

เอกลักษณ์บัญชีรายได้ประชาชาติ — มันจะกลายเป็นสมการเส้น IS ในบท 2 ตรง ๆ ถ้าไม่แม่นตรงนี้ บท 2 จะกลายเป็นการท่องจำ
คำถามกลางของวิชา — สำนักคิดแต่ละสำนักในบท 2–6 คือคำตอบที่ต่างกันของคำถามชุดเดียวกันนี้ ถ้าจับประเด็นได้ จะไม่สับสนว่าใครเชื่ออะไร

คำถามกลางที่ทุกสำนักตอบไม่เหมือนกัน

Froyen 1.3 วางคำถามหลักไว้ และหนังสือทั้งเล่มคือการเทียบคำตอบ

คำถาม	📉 เคนส์เซียนตอบ	🏛️ คลาสสิก/นิวคลาสสิกตอบ
ทำไมผลผลิตไม่นิ่ง	อุปสงค์มวลรวมผันผวน และราคา-ค่าจ้างปรับตัวช้า	shock ด้านอุปทานและเทคโนโลยี ตลาดเคลียร์เสมอ
อะไรทำให้เงินเฟ้อขยับ	ทั้งอุปสงค์และต้นทุน	ปริมาณเงินเป็นหลัก
เงินเฟ้อกับการว่างงานแลกกันได้ไหม	ได้ในระยะสั้น	ไม่ได้ถ้าคนคาดการณ์ถูก
นโยบายรัฐช่วยได้ไหม	ช่วยได้ ควรใช้	ช่วยไม่ได้หรือทำให้แย่ลง

วิธีอ่าน

เก็บตารางนี้ไว้ พอถึงบท 4–5 จะได้รู้ว่ากำลังอ่านคำตอบของใคร เวลาเจอสำนักใหม่ ให้กลับมาเทียบว่าเขาตอบสี่ข้อนี้ต่างจากเดิมตรงไหน

GDP · สามเงื่อนไขที่มักถูกถามเป็นข้อย่อย

Froyen 2.2 นิยาม GDP ด้วยสามเงื่อนไข และข้อสอบชอบถามว่า “รายการนี้นับใน GDP ไหม”

1. ผลิตในงวดนี้ (currently produced) นับของที่ผลิตในช่วงเวลานั้น ไม่นับการซื้อขายของเก่า — ขายบ้านมือสอง ไม่นับ แต่ค่านายหน้านับ เพราะเป็นบริการที่ผลิตในงวดนี้

2. สินค้าและบริการขั้นสุดท้าย (final goods) กันการนับซ้ำ — แป้งที่โรงงานขนมซื้อไปทำคุกกี้ไม่นับแยก เพราะมูลค่ามันอยู่ในคุกกี้แล้ว วิธีคิดที่ปลอดภัยกว่าคือ นับมูลค่าเพิ่ม (value added) ทุกขั้น ซึ่งได้ผลรวมเท่ากัน

3. ตีค่าด้วยราคาตลาด (market prices) บางรายการที่ไม่ซื้อขายในตลาดยังนับด้วยการประเมินมูลค่า เช่น บริการที่อยู่อาศัยของเจ้าของบ้านเอง และบริการภาครัฐ จึงไม่ควรใช้เกณฑ์ “ไม่มีราคาตลาด = ไม่นับ” กับทุกกรณี

สิ่งที่ GDP ไม่ได้วัด — Froyen Perspectives 2.1

งานบ้านและงานดูแลคนในครอบครัว ไม่นับ เพราะไม่มีราคาตลาด — จ้างคนมาทำงานเดิมเป๊ะ GDP เพิ่มขึ้นทันที ทั้งที่ผลผลิตจริงเท่าเดิม
เศรษฐกิจนอกระบบ อาจวัดได้ไม่ครบ แม้การผลิตบางส่วนจะอยู่ในขอบเขตที่ต้องนับ GDP
เวลาว่างที่หายไป ไม่ถูกหัก
มลพิษและทรัพยากรที่ใช้หมดไป ไม่ถูกหัก — ยิ่งผลิตยิ่งเสียหาย GDP ยังขึ้น
การกระจายรายได้ ไม่อยู่ในตัวเลข — GDP ต่อหัวขึ้นไม่ได้บอกว่าใครได้

ข้อสอบชอบถามเป็นข้อความสั้น ๆ ให้เถียง — จำหลักไว้ว่า GDP วัดมูลค่าที่ผ่านตลาด ไม่ได้วัดความอยู่ดีมีสุข

เอกลักษณ์บัญชี · ตัวที่จะกลายเป็นเส้น IS

Froyen 2.5 คือหัวใจของบทนี้ เริ่มจากด้านรายจ่าย

Y = C + I + G + (X - Z)

ด้านรายได้ รายได้ที่ครัวเรือนได้ไปทำได้สามอย่าง คือบริโภค ออม หรือจ่ายภาษี

Y = C + S + T

จับสองบรรทัดเท่ากันแล้วตัด $C$ ทั้งสองข้าง

\begin{aligned} C + S + T &= C + I + G + X - Z \\ S + T + Z &= I + G + X \end{aligned}

ซ้ายคือรั่วไหล ขวาคืออัดฉีด — นี่คือเงื่อนไขดุลยภาพตลาดสินค้า และคือสมการเส้น IS ที่จะใช้ทั้งบท 2 และบท 3

ฝั่ง	ตัวแปร	ความหมาย
รั่วไหล (leakage)	$S$ การออม	รายได้ที่ไม่ถูกใช้ซื้อผลผลิตในประเทศ
	$T$ ภาษี	ถูกดึงออกจากมือครัวเรือน
	$Z$ นำเข้า	จ่ายออกไปนอกประเทศ
อัดฉีด (injection)	$I$ การลงทุน	รายจ่ายที่ไม่ได้มาจากรายได้งวดนี้
	$G$ รายจ่ายรัฐ
	$X$ ส่งออก	รายรับจากนอกประเทศ

กับดัก

เห็น $(X - Z)$ อยู่คู่กันในด้านรายจ่าย เลยจำว่าส่งออกกับนำเข้าอยู่ฝั่งเดียวกัน

พอย้ายข้างแล้ว $Z$ ไปอยู่ฝั่งรั่วไหลกับ $S$ และ $T$ ส่วน $X$ อยู่ฝั่งอัดฉีด
ถ้าเขียนสลับข้าง ความชันของ IS ที่จะ derive ในบท 2 จะผิด เพราะเครื่องหมายของเทอม $z$ กลับ

ทำไมต้องรู้ที่มา ไม่ท่องสมการ

ตอนบท 2 คุณจะเจอ $I(r) + G + X = S(Y) + T + Z(Y)$ ซึ่งคือบรรทัดข้างบนที่ใส่วงเล็บบอกว่าตัวไหนขึ้นกับอะไร — $I$ ขึ้นกับ $r$ ส่วน $S$ กับ $Z$ ขึ้นกับ $Y$

ความชันของ IS ที่ว่า $\dfrac{dr}{dY} = \dfrac{s + t + z}{I'(r)} \lt 0$ ก็มาจากการ diff บรรทัดนี้ตรง ๆ ไม่ได้มาจากไหนเลย ถ้าเข้าใจที่มา จะ derive ความชันเองได้ในห้องสอบโดยไม่ต้องจำ

เอกลักษณ์อีกตัวที่ใช้บ่อยในบท 3 — จัดใหม่ให้เห็นภาคต่างประเทศ

(X - Z) = (S - I) + (T - G)

อ่านว่า ดุลบัญชีเดินสะพัดเท่ากับการออมส่วนเกินของเอกชน บวกดุลงบประมาณรัฐ

ประโยคที่ว่า “ขาดดุลแฝด” (twin deficits) มาจากบรรทัดนี้ — รัฐขาดดุลมาก $(T - G)$ ติดลบ ถ้าการออมส่วนเกินของเอกชน $(S - I)$ ไม่เพิ่มตาม $(X - Z)$ ก็ต้องติดลบด้วย

ของจริงกับของที่เป็นตัวเงิน

GDP ตัวเงิน (nominal) ใช้ราคาปีนั้น · GDP จริง (real) ใช้ราคาปีฐาน — ต่างกันตรงที่ตัวจริงตัดผลของราคาออก จึงบอกได้ว่าผลผลิตเพิ่มจริงหรือแค่ของแพงขึ้น

\text{GDP deflator} = \frac{\text{GDP ตัวเงิน}}{\text{GDP จริง}} \times 100

ตัวอย่างคิดเลข — สมมติเศรษฐกิจผลิตของสองอย่าง

	ปีฐาน: ปริมาณ	ปีฐาน: ราคา	ปีนี้: ปริมาณ	ปีนี้: ราคา
ข้าว	100	20	110	25
เสื้อ	50	40	55	44

	คำนวณ	ผล
GDP ตัวเงินปีนี้ (ราคาปีนี้)	$110 \times 25 + 55 \times 44 = 2{,}750 + 2{,}420$	5,170
GDP จริงปีนี้ (ราคาปีฐาน)	$110 \times 20 + 55 \times 40 = 2{,}200 + 2{,}200$	4,400
GDP ตัวเงินปีฐาน	$100 \times 20 + 50 \times 40$	4,000
deflator ปีนี้	$\dfrac{5{,}170}{4{,}400} \times 100$	117.5

อ่านได้ว่า ผลผลิตจริงโต 10% (4,000 → 4,400) ส่วนที่เหลือคือราคาขึ้น

deflator กับ CPI ต่างกันที่ไหน

Froyen 2.7 · ข้อนี้ออกสอบเป็นข้อเปรียบเทียบบ่อย

	GDP deflator	CPI
ตะกร้า	ของที่ผลิตในประเทศงวดนี้ เปลี่ยนตามการผลิตจริง	ของที่ผู้บริโภคซื้อ ตะกร้าคงที่ ปรับเป็นครั้งเป็นคราว
ของนำเข้า	ไม่รวม	รวม เพราะผู้บริโภคซื้อ
ของที่รัฐกับธุรกิจซื้อ	รวม	ไม่รวม
ประเภทดัชนี	Paasche — ถ่วงด้วยปริมาณปีปัจจุบัน	Laspeyres — ถ่วงด้วยปริมาณปีฐาน
อคติ	—	มักสูงเกินจริง เพราะตะกร้าคงที่ไม่ทันการที่คนหันไปซื้อของที่ถูกลง

กับดัก

โจทย์ให้ “น้ำมันนำเข้าแพงขึ้นอย่างเดียว” หลายคนตอบว่าดัชนีราคาขึ้นทั้งคู่

ที่ถูกคือ CPI ขึ้น แต่ deflator แทบไม่ขยับ เพราะน้ำมันนำเข้าไม่ได้ผลิตในประเทศ จึงไม่อยู่ในตะกร้าของ deflator ตั้งแต่แรก

ส่วน chain-weighted real GDP (Froyen 2.6) แก้ปัญหาที่ว่าเลือกปีฐานต่างกันแล้วอัตราการเติบโตออกมาต่างกัน โดยเลื่อนปีฐานทุกปีแล้วต่อกันเป็นลูกโซ่

วัฏจักรธุรกิจ

Froyen 2.8 · แยกผลผลิตเป็นสองส่วน

\text{ผลผลิตจริง} = \underbrace{\text{แนวโน้ม}}_{\text{trend}} + \underbrace{\text{ส่วนเบี่ยงเบนเชิงวัฏจักร}}_{\text{cyclical component}}

ช่องว่างผลผลิต (output gap) คือ $Y - Y_n$ โดย $Y_n$ คือผลผลิตระดับการจ้างงานเต็มที่ · ติดลบ = เศรษฐกิจต่ำกว่าศักยภาพ
การถดถอย (recession) ในทางปฏิบัติดูจากหลายตัวชี้ ไม่ใช่แค่ GDP ติดลบสองไตรมาส (Perspectives 2.3 — NBER ใช้คณะกรรมการตัดสิน)
ตัวแปรที่เคลื่อนตามกัน (procyclical): การจ้างงาน การลงทุน การบริโภค · สวนทาง (countercyclical): การว่างงาน
การลงทุนผันผวนแรงกว่า GDP มาก ส่วนการบริโภคนิ่งกว่า — ข้อนี้สำคัญ เพราะบท 2 จะบอกว่าการลงทุนคือช่องทางที่ $r$ ส่งผลเข้าสู่ระบบ

เช็กว่าเข้าใจบทนี้แล้วจริง

วิธีอ่าน

ปิดหนังสือแล้วลองตอบสามข้อนี้ ถ้าตอบได้หมดถือว่าผ่านบทนี้ ข้อไหนติดให้กลับไปอ่านหัวข้อนั้นซ้ำ แล้วค่อยไปบท 2

เขียน $S + T + Z = I + G + X$ โดยอนุมานจาก $Y = C + I + G + (X - Z)$ และ $Y = C + S + T$ ไม่ใช่ท่องมา
น้ำมันนำเข้าแพงขึ้น CPI กับ deflator ขยับต่างกันยังไง เพราะอะไร
ถ้าคนเลิกจ้างแม่บ้านแล้วทำงานบ้านเอง GDP เปลี่ยนไหม แล้วความอยู่ดีมีสุขเปลี่ยนไหม